Mobbing özellikle iş hayatında çalışanların yoğun olarak karşılaştığı, ifade etmekte ve hakkını aramakta zorlandığı, maddi ve manevi sorunlar yaşadığı, derin bir yara ve duyurulamayan sessiz bir çığlıktır.
Mobbing; bir kişinin ya da bir grubun, başka bir kişiye veya gruba karşı sistematik ve kasıtlı şekilde uyguladığı psikolojik baskı, taciz, yıldırma, dışlama vb. durumlar olarak tanımlanmaktadır.
Daha çok iş hayatında olduğu görülse de, okulda, aile içinde veya kişinin içinde bulunduğu sosyal çevrede de görülmektedir.
Mobbing sayılabilecek haller:
Kişinin işyerinde yalnızlaştırılması, işini yapmasının zorlaştırılması.
Görev tanımının dışında işler verilmesi,
Statüsünün küçümsenmesi, yok sayılması.
Hakaret ve küçük düşürmeye yönelik davranışlar
Sık sık görev yerinin değiştirilmesi, farklı yerlere sürülmesi.
Cinsel tacize maruz bırakılması.
Şiddet, baskı ve taciz.
Tehdit.
Üye olduğu siyasi parti, sendika, derneklerden çıkışa, istifaya veya üye olmaya zorlama gibi davranışlar mobbing olarak değerlendirilebilir.
İş hayatı dışında ise; okullarda akran zorbalığı, aile içinde sürekli eleştiri veya küçük düşürme ya da sosyal çevrede dışlama gibi farklı şekillerde görülebilir.
Mobbing’in kişi üzerinde etkileri:
Güçlü ya da yetkili bazı kişilerin çalışanlarına veya diğer kişilere uyguladığı sistematik ve kasıtlı bir baskı olarak karşımıza çıkan mobbing;
Kişilerin hem psikolojik, hem de fiziksel yönlerden sağlığını etkileyebilir, üzerlerinde ciddi duygusal yaralar açabilir, sosyal ilişkilerini zayıflatabilir.
Neden yapılıyor?
Birçok sebebi olmakla birlikte, genel olarak; bireysel, psikolojik, sosyal ve kurumsal faktörlerin birleşimi sonucunda ortaya çıkan bir olgu olarak görüyoruz.
Nedenleri arasında
Kontrol ve üstünlük arayışı: Kişilerin çoğu zaman başkalarını baskı altına alarak sosyal statülerini korumak ya da kişisel eksikliklerini örtme çabası.
Gücü kötüye kullanma: Yetki sahibi olan kişilerin, konumlarını korumak veya üstün hissetmek amacıyla yaptıkları eylemler.
Rekabet ve kıskançlık: Çalışanlar arasında ortaya çıkan rekabet, başarılı bir çalışanın diğerleri tarafından tehdit olarak algılanması.
Psikolojik faktörler: Empati yoksunluğu, kişisel güvensizlikler veya özgüven eksikliği, geçmiş travmalar yaşayan kişilerin eylemleri.
Kurumsal sorunlar: Adil olmayan, liyakatsiz görev dağılımı, sağlıksız iş ortamı, iletişim eksikliği, etkisiz yönetim gibi kurumsal eksikliklerin çalışanlar üzerinde yarattığı etkiler sayılabilir.
Ülkemizde maalesef basına, sosyal medyaya yansıyan, adli ve mülki makamlara, kurumlara intikal eden birçok olayın olduğu görülmektedir.
Sistematik ve kasıtlı bir şekilde yapılan, yarattığı psikolojik, fiziksel vb. etkileri dikkate alındığında, mobbing bir suçtur.
Peki bu olaylarla ilgili, etkin bir soruşturma yapılıp mağdur kişilerin, mağduriyeti giderilmekte midir?
Yoksa mağdur olan kişiler, tekrar farklı yollarla baskı altına mı alınmaktadır? Ekmeğiyle oynamak, işten atmak vb. tehditlerle mi karşı karşıya kalmaktadır?
İşte böyle bir ortamda hukukun, adaletin her yönüyle adil, tarafsız, etkin bir şekilde, gecikmeksizin tecelli etmesi, mağdurlara sahip çıkılması gerekmektedir.
Mobbing Suçu ve Cezası
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nda (TCK) bağımsız bir suç olarak düzenlenmemiştir. Ancak, suç kapsamındaki davranışlar, TCK’da düzenlenen diğer suç tipleri kapsamında değerlendirilebilmekte ve buna göre cezalandırılabilmektedir.
Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına göre bu suçların genellikle;
Kasten yaralama(madde 86)
Eziyet (m.96)
Tehdit (m.106 )
İş ve çalışma hürriyetinin ihlali (m.117 )
Sendikal hakların kullanılmasının engellenmesi (m.118 )
Nefret ve ayırımcılık (m.122)
Kişilerin huzur ve sükûnunu bozma (m.123 )
Hakaret (m.125)
Özel hayatın gizliliğini ihlal (m.127)
Kamu görevlileri için görevi kötüye kullanma(m.257) ile vb. suçlar olduğu görülmektedir.
Verilen cezalar, suçun niteliğine ve failin durumuna göre değişebilmektedir.
Mobbing Suçu Nasıl İspat Edilir?
Suçu hukuki zeminde kanıtlamak zorlu bir süreçtir. İspat yükü, mağdur tarafa ait olup, kişilerin somut deliller sunması gerekir.
Her eylemin bir suça vücut vermeyebileceği, suç duyurusundan önce, sürece yetkin bir hukuk bakış açısı ile yaklaşılması ve hukuki destek alınması sürecin daha güçlü bir şekilde yürütülmesini sağlayacaktır.
Suçu ispatlamak için
Yazılı ve Dijital Deliller
Tanık Beyanları
Ses ve Görüntü Kayıtları
Psikolojik ve Sağlık Raporları
İşyerindeki Kamera Kayıtları vb. delillerle birlikte; iş hukuku mevzuatı ve sendikal sözleşmelerle desteklenen hukuka uygun somut deliller elde etmek gereklidir.
Suçun İspatı Sonrası Tazminat Davası Açılması
Suçun ispatı, tazminat davası açmak için önemli bir husustur.
İspatı halinde, mağdur kişi, işverene veya diğer kişilere karşı maddi ve manevi tazminat davası açabilir.
Maddi Tazminat, suçun mağdura verdiği maddi zararları, manevi tazminat ise suçun mağdura verdiği manevi zararları karşılamak için talep edilen tazminattır.
Tazminat miktarı, suçun ağırlığına, mağdurun uğradığı zararlara, kurum veya kişilerin kusuruna göre belirlenir.
Mobbing’in Önlenmesi İçin Alınabilecek Bazı Tedbirler
İşyerleri, önleyici politikalar geliştirmelidir.
Mobbing’i anlatan broşürler dağıtılmalı, çalışanlara ve yöneticilere yönelik eğitim ve bilgilendirme çalışmaları yapılmalıdır.
İşyerleri, yapılarına uygun olarak, olaylarının incelenmesi için yöntemler geliştirmelidir
Mobbing’e teşebbüs eden kişiler için disiplin cezaları zamanında uygulanmalı, bu kişiler takip edilmelidir.
Konu hakkındaki her tür şikâyet dikkate alınmalı ve adil çözüm yolları geliştirilmelidir.
Bu yöndeki iddiaların araştırılması ve soruşturulmasında “gizliliğin korunmasına” özel hassasiyet gösterilmelidir.
Toplu iş, iş sözleşmesi veya işyeri yönetmeliklerine konuyla ilgili hükümler konulmalıdır.
Bu yazıyı bana ulaşan birçok kişinin istekleri doğrultusunda kaleme aldım. Elbette mobbing gibi çok kapsamlı bir konuyu tüm yönleriyle bir köşe yazısına aktarmak çok zor.
Ancak bir farkındalık yaratmak, konuya dikkatleri çekmek maksadıyla kalemimin elverdiği ölçüde konuyu satırlara döktüm.
Toplumsal hayatın akışı içerisinde insanlar çok farklı makam ve statülerde, çok farklı yerlerde topluma ve birbirlerine hizmet için çalışmaktadır.
Bu kapsamda; herkesin birbirinin hakkına, hukukuna saygı göstermesi, insanlık onuruyla bağdaşmayan haksız eylemlerden uzak durması gerekmektedir.
Sonuç olarak; sana yapılmasını istemediğin şeyi başkasına yapma! Empati… Empati…
Sevgiyle, saygıyla, dostça kalın…
